Klasycyzm w literaturze polskiej




2. Jan Kochanowski

a) fraszki;

  • gatunek wywodzący się ze starożytności, gdzie nosił nazwę epigramat:

    „O miłości"

    Próżno uciec, próżno się przed miłością schronić,

    Bo jako który nie ma pieszego dogonić?

    - utwór zwięzły, lapidarny, dowcipny, bądź filozoficzno - refleksyjny;

  • tematyka nawiązująca do Horacego:

    „Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława,

    wszystko to minie jako polna trawa.

    Naśmiawszy się nam i naszym porządkom

    wemkną nas w mieszek, jako czynią łątkom".

  • nawiązanie do przemijalności życia ludzkiego, motywu zawartego także w utworach Horacego;

    „Panie godno li, niech tę rozkosz z tobą czuję,

    Niech drudzy za łby chodzą, a ja się dziwuję".

  • pielęgnowanie horacjańskiej zasady złotego środka;

  • mimo przemijalności i kruchości życia nakazywał, by cieszyć się urokami życia, po epikurejsku chwytać dzień dzisiejszy.

b) pieśni

  • gatunek korzeniami sięgający antyku („carminy" Horacego)

  • tematyka nawiązująca do Horacego:

    „Wsi spokojna, wsi wesoła,

    który głos twej chwale zdoła?

    Kto twe wczasy, kto pożytki

    Może wspomnieć znaraz wszytki?" (Pieśń Świętojańska ...)

  • pochwała „wsi spokojnej, wsi wesołej" odegrała w dawnej literaturze rolę wzorca kondycji ziemiańskiej:

    „Skujmy talerze na talery, skujmy,

    A żołnierzowi pieniądze gotujmy!" (Pieśń V")

  • poezja tyrtejska (zagrzewająca do walki),

  • należy jak najwięcej funduszy przeznaczyć na wojsko, gdyż bogactwo na nic się nie zda, gdy będziemy martwi (wojna z Moskwą),

    „Niezwykłym i nie lada piórem obdarzony..." („Pieśń X)

  • starożytna wizja poety - ptaka.

c) „Odprawa posłów greckich":

  • dramat wzorowany na starożytnej greckiej tragedii:

    - zachowanie zasady trzech jedności (czas starożytny, miejsce - Troja; przed pałacem królewskim; akcja jest jednowątkowa, wyzbyta epizodów, skoncentrowana na podstawowym konflikcie, zmierzająca ku jego rozwiązaniu, doprowadzając do katharsis - oczyszczenia);

    - tematyka zaczerpnięta z mitu trojańskiego, któremu Homer poświęcił „Illiadę"

    „Teraz już posły ich u siebie mamy,

    którzy się tego u nas domagają,

    Aby Helena była im wydana.

    Którą w tych czasiech przeszłych Aleksander

    Będąc w Grecyjej, gość nieprawie wierny,

    Uniósł od męża i przez bystre morze

    Do trojańskiego miasta przeprowadził."

  • moment przybycia posłów greckich po porwaną przez Parysa Helenę;

d) „Treny";

  • gatunek wywodzi się ze starogreckiej poezji funeralnej (żałobnej), zwanej też epiudium, trenem, lamentem, żalem, epitafium. Charakteryzuje się jasno określoną budową:

    A) landes (pochwała zmarłego)

    „Ucieszna moja śpiewaczko! Safo słowieńska!

    Na którą nie tylko moja cząstka ziemieńska

    Ale i lutnia dziedzicznym prawem spaść miała!"

    B) acturae demonstratio - ukazanie poniesionej straty:

    „Nie wiem, co lżej: czy w smutku jawnie żałować,

    czyli się z przyrodzeniem gwałtem mocować?"

    C) luctus - demonstracja żalu:

    „Prędkoś mi nazbyt umilkła! Nagle cię sroga

    śmierć spłoszyła, moja wdzięczna szczebiotko droga!

    Nie nasyciłaś mych uszu swymi piosnkami,

    I tę trochę teraz płacę sowicie łzami."

    D) consolatio - pocieszenie:

    „Pociesz mię, jako możesz, a staw się przed mną

    Lubo snem, lub cieniem, lub marą nikczemną!"

    E) exhoratio - napomnienie:

    „A my rozumy swoje przedsię udać chcemy,

    Hardzi między prostaki, że nic nie umiemy,

    wspinamy się do nieba, boże tajemnice upatrując;"

  • tematyka, podobnie jak starożytne epicedium, wyrażająca uczucia i emocje, głównie żal, głównie żal po śmierci ukochanej osoby (w tym wypadku córki - Urszulki):

    „Alem ja już z jej śmierci nigdy żałościwszy,

    Nigdy smutniejszy nie mógł być ani tęskliwszy (...)

    Wielkieś nadzieje w moim sercu rozmieciła;

    Potymeś mię smutnego nagle odbierzała."



Chcesz być na bieżąco? Dodaj swój adres e-mail do newslettera!

Wpisz adres E-mail: